Meslek hastalığı şüphesinde SGK tespiti nasıl ilerler?

Meslek hastalığı şüphesinde yalnız bir hastalık tanısının bulunması yeterli olmayabilir; hastalık ile yapılan iş veya çalışma koşulları arasındaki bağlantı araştırılır. Sağlık belgeleri, çalışma öyküsü ve maruziyet kayıtları birlikte değerlendirilir. SGK bakımından tespit, yetkilendirilmiş sağlık hizmet sunucularının usulüne uygun raporları ve dayanak belgeleri üzerinden Kurum Sağlık Kurulunun incelemesine dayanır.

İşyerinde tek bir günde meydana gelen kaza ile zaman içinde gelişen meslek hastalığı aynı kayıt ve inceleme süreci değildir. İşçinin hastaneye başvurması, işverenin SGK bildirimini otomatik olarak yaptığı anlamına gelmez. Bildirim yapılması da hastalığın mesleki niteliğini, kayıp oranını veya işverenin tazminat sorumluluğunu tek başına kesinleştirmez. Sağlık yardımına ulaşmak, kayıt toplamak uğruna geciktirilmemelidir.

Çalışma öyküsü neden önemlidir?

Meslek hastalığı değerlendirmesi, işin niteliği ve yürütüm koşullarını dikkate alır. Aynı meslek unvanına sahip iki kişinin maruz kaldığı etkenler farklı olabilir. Çalışılan bölüm, kullanılan madde veya ekipman, gürültü, toz, tekrarlayan hareketler ve çalışma süresi gibi bilgiler tıbbi incelemenin bağlamını oluşturabilir.

Çalışan, tüm çalışma hayatını tek bir işveren üzerinden anlatmak yerine işyerlerini ve görevlerini tarih sırasına koyabilir. Önceki işyerlerindeki maruziyet, görevin değiştiği dönem veya koruyucu ekipman kullanımı gibi ayrıntılar önem taşıyabilir. Tıbbi bağlantıyı kişi kendi başına kesinleştirmemeli; bildiği olguları doğru aktarmalıdır.

İşyerinde benzer şikâyetler yaşayan başka kişilerin bulunması araştırmaya katkı sağlayabilir; ancak başkalarının sağlık dosyaları izinsiz alınmamalıdır. Kendi sağlık kayıtları ve hukuka uygun erişilen çalışma belgeleri esas alınmalıdır.

Tıbbi rapor ile SGK kararı aynı şey mi?

Bir muayene raporu, tetkik sonucu veya istirahat belgesi tıbbi sürecin parçasıdır. SGK'nın meslek hastalığı tespiti bakımından yetkili sağlık kuruluşunca hazırlanan sağlık kurulu raporu ve dayanak belgeler önemlidir. Son sosyal sigorta değerlendirmesi Kurum Sağlık Kurulunca yapılır.

Dolayısıyla “raporda hastalık yazıyor, tüm haklar bağlandı” sonucu çıkarılmamalıdır. Tam tersine, tek bir ilk muayenede meslek hastalığı ifadesinin yazılmaması da daha ayrıntılı inceleme ihtiyacını her durumda ortadan kaldırmaz. Sevk, uzmanlık değerlendirmesi ve ek tetkik gerekip gerekmediği yetkili birimlerce belirlenir.

İnternette hastalık belirtilerini eşleştiren listeler hukuki ve tıbbi tanı yerine geçmez. Bu içerik de tanı aracı değildir. Çalışan, şikâyetlerini ve işteki koşullarını sağlık meslek mensubuna doğru anlatmalı; belgelerdeki somut hata varsa ilgili kuruma açıklamalıdır.

SGK'ya başvuru ve bildirim nasıl ayrılır?

Çalışma Bakanlığının bildirim rehberi, çalışan veya emekli kişinin meslek hastalığı iddiasıyla sosyal güvenlik birimine başvurmasını ve yetkili sağlık hizmet sunucusuna sevk sürecini açıklar. İşverenin bildirim yükümlülüğü ise ayrı bir adımdır. Hizmet akdiyle çalışan 4/a sigortalıları bakımından öğrenme tarihi, bildirim takviminde önem taşır.

SGK'nın açıklamasında, işverenin meslek hastalığını öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde bildirmesi öngörülür. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki bildirim düzeni de ilgili sağlık bildiriminin öğrenilmesini dikkate alır. Öğrenmenin hangi belge ve tarihle gerçekleştiği somut olarak belirlenmelidir; iş kazası örneğindeki “olay gününden sonraki” takvim aynen kopyalanmamalıdır.

4/b veya başka statüler için yükümlü ve koşullar değişebilir. Bu üç iş günü, çalışanın bütün tazminat taleplerini açması için ortak bir dava süresi değildir. Sosyal sigorta bildirimi, sağlık kurulu itirazı ve dava süreleri farklı işlemlere aittir.

Hangi dosya hazırlanabilir?

• İşyerleri, görevler ve çalışma tarihlerini gösteren kısa özet.
• İşe giriş, hizmet dökümü, görevlendirme ve bölüm değişikliği belgeleri.
• Muayene, tetkik, istirahat ve tedavi kayıtları.
• Varsa işe giriş/periyodik muayene belgeleri.
• Hukuka uygun erişilen maruziyet ölçümleri ve işyeri hekimine başvuru kayıtları.
• SGK başvuru, sevk, bildirim ve karar örnekleri.

Belgeler olay tarihine göre sınıflandırılabilir. Asıl belge değiştirilmemeli; bir dosyanın kimin tarafından ve ne zaman düzenlendiği görülebilmelidir. SGK hizmet kayıtları çalışma süresini gösterirken tek başına maruziyetin düzeyini kanıtlamayabilir.

İtiraz ve tazminat neden ayrı ele alınır?

Kurum Sağlık Kurulu değerlendirmesine itiraz, SGK'nın ilgili sağlık kurulu düzeni içinde incelenebilir. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun görev alanı ile yeni bir hastalık veya ek rapor nedeniyle yeniden değerlendirme ihtiyacı birbirine karıştırılmamalıdır. Kararın içeriği, dayanak raporlar ve başvuru amacı belirlenmelidir.

SGK'dan sağlanabilecek gelir veya ödenek ile işverene yöneltilecek maddi/manevi tazminat aynı hak değildir. Kurum tespiti, zarar ve sorumluluk incelemesinin tamamı yerine geçmez. İş uyuşmazlığında arabuluculuk yazısında da iş kazası veya meslek hastalığından doğan belirli tazminat uyuşmazlıklarının genel işçilik alacaklarından ayrıldığı açıklanır; her talebe otomatik aynı dava şartı uygulanmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar

• SGK — Meslek Hastalığı
• ÇSGB — Meslek Hastalıkları Bildirim Rehberi
• SGK — Yüksek Sağlık Kurulu

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri ve uygulanacak mevzuat bakımından hukuki değerlendirme farklılaşabilir.