İş Kazasından Sonra SGK Bildirimi ve Olay Kayıtları Nasıl Takip Edilir?

Bir iş kazasından sonra ilk öncelik sağlık yardımına ulaşmak ve devam eden tehlikeden uzaklaşmaktır. Bunun ardından olayın nasıl gerçekleştiğinin doğru kayda geçirilmesi, SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığının takip edilmesi ve sağlık belgelerinin saklanması önem kazanır. Bu işlemler aynı şey değildir: Hastanede muayene olmak işverenin SGK bildirim yükümlülüğünü kendiliğinden yerine getirmez; işverenin bildirim yapması da kazanın bütün hukuki sonuçlarını kesinleştirmez.

Hizmet sözleşmesiyle çalışan 4/a sigortalısı bakımından SGK'ya bildirim kural olarak işverene aittir. SGK'nın resmî açıklamasına göre işveren, kolluğa derhal; Kuruma ise olaydan sonraki üç iş günü içinde bildirimde bulunmalıdır. Bu süre, çalışanın bütün tazminat hakları için geçerli bir dava açma süresi değildir. Bildirim süresi ile başvuru, inceleme ve dava sürelerini birbirine karıştırmamak gerekir.

Her işyeri olayı aynı şekilde değerlendirilmez

5510 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki iş kazası çerçevesi yalnız makine başındaki yaralanmayı kapsamaz. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya görevle başka yere gönderilmesi sırasında gerçekleşen olaylar da ilgili koşullarla değerlendirilebilir. İşverenin sağladığı taşıtla işe gidiş geliş ve mevzuatta sayılan diğer durumlar ayrıca önem taşır.

Olayın iş kazası sayılması ile işverenin tazminat sorumluluğu aynı soru değildir. Sosyal sigorta bakımından olayın niteliği incelenirken tazminat yönünden zarar, sorumluluk ve olayla bağlantı gibi başlıklar da gündeme gelebilir. Bu nedenle “bildirim yapıldı, bütün kusur kabul edildi” veya “işveren kusursuzsa iş kazası yoktur” biçiminde genel sonuçlara varılamaz.

Sigortalılık kaydında eksiklik bulunması da olayın üstünü kapatmak için gerekçe değildir. İşe başlama, fiilî çalışma ve olayın gerçekleşme koşulları hakkında mevcut kayıtların korunması gerekir. Kayıt dışı çalışmayla ilgili uyuşmazlık ayrı inceleme gerektirebilir.

Bildirimde üç iş günü neyi ifade eder?

SGK'nın 4/a çalışanları için açıkladığı kural, kazanın olduğu tarihten sonraki üç iş günüdür. Takvim günü ile iş günü aynı olmadığından hafta sonu ve resmî tatillerin bulunduğu olaylarda takvim dikkatle kurulmalıdır. İşverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen kazada bilgi alınmasına engel durumlar varsa öğrenme tarihine ilişkin istisna da söz konusu olabilir.

Bu kural her sigortalılık statüsüne aynen uygulanmaz. Bağımsız çalışan 4/b sigortalıları için bildirim yükümlüsü ve başlangıç koşulları farklı düzenlenmiştir. Çalışanın hangi statüde olduğu görülmeden internetteki bir örneğin tarihleri doğrudan kullanılmamalıdır.

Bildirimde gecikme olması, işçinin bütün haklarının sona erdiği anlamına gelmez. Buna karşılık “süre işverene ait, benim hiçbir kayıt tutmama gerek yok” düşüncesi de sağlıklı değildir. Bildirim ve olayın araştırılması için gerekli belgelerin zamanında korunması sürecin daha anlaşılır ilerlemesine yardım eder.

İlk günlerde hangi adımlar izlenebilir?

Sağlık kuruluşuna başvurulurken olayın iş sırasında veya işle bağlantılı meydana geldiği doğru biçimde anlatılmalıdır. Yanlış bir açıklama verilmişse sonradan gerçeğe aykırı belge düzenlemek yerine ilgili sağlık kuruluşuna ve değerlendirmeyi yapan makama durum açıklanmalıdır. Muayene, görüntüleme, istirahat ve tedavi belgeleri tarih sırasına göre saklanabilir.

İşverene yapılan olay bildiriminin zamanı ve içeriği kaydedilmelidir. Yazışma varsa aslı korunabilir; olay tutanağı düzenlendiyse bir örneği istenebilir. Okunmamış veya olayın oluşunu yanlış anlatan bir tutanağın imzalanması ileride ayrı bir uyuşmazlık yaratabilir. İmzalanan belgenin örneğinin bulunması da önemlidir.

Bundan sonra SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığı, ilgili kayıt veya başvuru üzerinden araştırılabilir. İşverenin yalnız sözlü açıklamasıyla yetinilmemesi yararlı olabilir. Bildirim numarası, tarih veya başvuru örneği mevcutsa dosyaya eklenebilir. Kişisel hesap şifrelerinin başkasına verilmesi gerekmez.

Sağlık belgesi dışında neler saklanabilir?

Kazanın tarihi, saati, işin ne olduğu, kullanılan ekipman ve olay yerinin koşulları kısa bir kronolojiye yazılabilir. Varsa görevlendirme, vardiya, giriş çıkış ve ulaşım kayıtları bu kronolojiyle ilişkilendirilebilir. Tanık olabilecek kişilerin bilgileri hukuka uygun şekilde not edilebilir.

Kamera görüntülerinin kısa sürede silinebileceği ihtimali varsa görüntünün varlığı ve saklanması talebi gecikmeden gündeme getirilebilir. Ancak bir sisteme izinsiz girilmesi veya başkalarının özel verilerinin hukuka aykırı alınması doğru bir delil toplama yöntemi değildir. Belgenin kaynağı ve elde edilme biçimi de önemlidir.

SGK işe giriş ve çıkış kayıtlarının birlikte incelenmesi fiilî çalışma tarihleriyle resmî kayıtların karşılaştırılmasına yardımcı olabilir. İstirahat dönemleri, ücret ve SGK ödemeleri ise farklı kalemler olarak izlenmelidir; hepsinin aynı kişi tarafından aynı tarihte ödeneceği varsayılmamalıdır.

Bildirim yapılmadığını düşünen çalışan ne yapabilir?

Önce hangi kaydın eksik olduğu netleştirilmelidir: İşveren olayı hiç bildirmemiş olabilir, bildirim yapılmış fakat inceleme sürüyor olabilir veya sağlık belgesindeki olay açıklaması tartışmalı olabilir. Bunlar farklı sorunlardır. Yetkili SGK birimine olayın araştırılmasına ilişkin başvuru yapılması ve mevcut belgelerin sunulması değerlendirilebilir.

Başvurunun bir örneği ile teslim veya kayıt kanıtı saklanmalıdır. “İşveren bildirmedi, ben artık hiçbir yere başvuramam” sonucu çıkarılmamalıdır. Diğer yandan Kurumun yapacağı incelemenin sonucu görülmeden gelir, ödenek veya tazminat kesinleşmiş gibi hareket edilmemelidir.

Genel bir örnek

Bir üretim çalışanı vardiyasında yaralanmış, hastaneye gitmiş ve birkaç gün sonra istirahat raporu almış olsun. İşverenin “hastane zaten bildirmiştir” demesi, kendi bildirim yükümlülüğünü açıklığa kavuşturmaz. Çalışan; hastane kaydı, vardiya bilgisi, olay tutanağı ve işverenle yazışmayı birlikte düzenleyebilir. Böylece SGK bildirimi ile sağlık kaydının aynı olay ve tarihe ilişkin olup olmadığı görülebilir.

Bu örnekte raporun bulunması işverenin kusurunu veya tazminat tutarını tek başına belirlemez. İşin görülme biçimi, alınan önlemler ve zararın kapsamı ayrıca incelenir. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku kapsamındaki bu farklı değerlendirmeler için belgelerin birbirinden ayrılması önemlidir.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar

SGK, İş Kazası: kapsam, bildirim ve sağlanan haklar.

SGK, İşverenin Yükümlülükleri: iş kazası bildirimi ve öğrenme istisnası.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Sıkça Sorulan Sorular.

Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Somut olayın özellikleri, sigortalılık durumu ve ilgili kayıtlar hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir.