Bir işyerinde çalışıldığı halde SGK hizmet dökümünde dönem görünmemesi, ücret alacağından farklı bir sosyal güvenlik sorununu gündeme getirebilir. Önce kaydın gerçekten eksik olup olmadığı ve hangi dönem için eksiklik bulunduğu belirlenir. İşverenin sözlü “sonradan tamamlarız” açıklamasıyla uzun süre beklemek, süre ve ispat sorunları yaratabilir. Hizmet tespiti, fiilî çalışmanın ve ilgili dönemlerin araştırıldığı bir süreçtir; yalnız bir tanık veya banka dekontu üzerinden kesin sonuç vaat edilemez.

Hizmet dökümü ile fiilî çalışma çizelgesi

İnceleme, işe giriş kaydı, işyeri unvanı ve dönemler eşleştirilerek başlamalıdır. İşverenin ticaret unvanı ile işyerinin günlük kullanılan adı farklı olabilir. Aynı yerde birden fazla şirketin faaliyet göstermesi halinde, kişinin hangi işveren organizasyonunda çalıştığı ayrıca önem taşır. Taşeron veya devir ilişkisi varsa yalnız tabelaya göre muhatap seçilmemelidir.

Bir çizelgede işe başlama, çalışılmayan aralıklar, görev, ödeme ve bildirilen günler ayrı gösterilebilir. Kayıtta bir gün bile bulunması, bütün hizmet döneminin doğru bildirildiği anlamına gelmez. Tamamen bildirilmeyen çalışma ile eksik gün veya kazanç bildirimi de aynı talep değildir; dava ve ispat kapsamı buna göre değişebilir.

Hangi belgeler işe yarayabilir?

Ücret ödemeleri, iş sözleşmesi, işyeri yazışmaları, vardiya çizelgesi, görev teslimleri, eğitim ve sağlık kayıtları somut dönemi anlamaya yardımcı olabilir. Bunlar hukuka uygun şekilde elde edilmiş olmalıdır. İşyerindeki müşteri dosyalarını veya diğer çalışanların kişisel bilgilerini izinsiz kopyalamak, delil hazırlama amacıyla haklı hale gelmez.

Tanıklık bakımından yalnız “beni tanıyor” demek yerine, tanığın aynı dönemde nerede bulunduğu ve çalışmayı nasıl gözlemlediği açıklanmalıdır. Sadece olaydan sonra duyulan anlatım ile bizzat birlikte çalışma farklı bilgi kaynaklarıdır. Gerçeğe aykırı tanık anlatımı üretmek veya mevcut kayıtları değiştirmek hukuki yol değildir.

Beş yıllık kuralı neden tek cümleyle uygulamamak gerekir?

5510 sayılı Kanun m. 86'da, işverence belgeleri verilmeyen veya çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalıların, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurmasına ilişkin kural vardır. Bu, bütün hizmet tartışmalarında ayrılma gününden başlayan değişmez bir süre demek değildir. Dönem, Kuruma intikal eden kayıtlar, tespit ve özel durumlar süre incelemesini etkileyebilir.

Önceki yıllara ait çalışma bakımından yürürlük/geçiş düzenlemeleri de ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle eski bir hizmet dönemi için sadece internetten bulunan tarih formülüyle “artık hiçbir hakkım yok” sonucuna varılmamalı; aynı şekilde “başvuru yaptım, bütün süreler durdu” varsayımı da yapılmamalıdır. Süre sorusu mümkün olduğunca erken, kayıtlarla birlikte değerlendirilmelidir.

SGK incelemesi ile dava yolu aynı değildir

Kurumun kayıt veya denetim yoluyla yaptığı inceleme ile mahkemenin hizmet tespiti değerlendirmesi farklı mekanizmalardır. Hangi başvurunun ne sonuç doğurabileceği, hangi talebin hangi aşamada ileri sürüleceği dosya bazında belirlenir. Sıradan işçilik alacağındaki arabuluculuk yolunu, sosyal güvenlik hizmet tespitine otomatik aktarmak doğru olmaz.

Ödenmemiş ücret, kıdem ve sigorta tespiti aynı olaydan doğsa bile aynı talep değildir. Hazırlanan başvuru metninde hangi hakkın istendiği açık olmalıdır. Sigorta bildiriminin tamamlanması ile ücretin tahsili birbirinin yerine geçmez. SGK kayıtlarını okuma rehberi ve ücret ödenmemesi yazısı bu ayrımı destekler.

Örnek: Nakit ödeme ve eksik dönem

Bir çalışan altı ay nakit ücret aldığını, ancak son iki ayın SGK'da göründüğünü söylesin. Önce altı ayın tamamına ilişkin fiilî görev, ödeme ve işyeri ilişkisi araştırılır. Son iki ayın kaydı diğer dönem bakımından önemli olabilir; fakat kendiliğinden bütün önceki hizmeti ispatlayan otomatik belge değildir. Başvurunun kapsamı ve süre durumu ayrı değerlendirilir.

İşveren “sigortasız çalışmayı kabul ettin” diyebilir mi?

Sosyal güvenlik yükümlülükleri yalnız tarafların böyle anlaşmasıyla ortadan kaldırılamaz. Bunun somut tespit ve ispat sürecini gereksiz hale getirmediği unutulmamalıdır.

Tek tanık yeterli olur mu?

Her dosya için yeterlilik garantisi verilemez. Tanığın bilgisi, dönemle ilişkisi ve diğer kayıtlar birlikte değerlendirilir.

Banka ödemem yoksa başvuru imkânsız mı?

Hayır; diğer hukuka uygun kayıtlar ve olayın özellikleri incelenir. Banka belgesinin yokluğu tek başına bütün olasılıkları kapatmaz.

Görüşmeye ne hazırlamalıyım?

Dönem çizelgesi, hizmet dökümü, işveren bilgileri ve kendi çalışma kayıtları hazırlanabilir. İlk görüşme için olay özeti rehberi bilgileri düzenlemeye yardımcı olur.