Terekenin resmî defterinin tutulması, yalnız mirasbırakanın banka hesaplarını öğrenmek için yapılan sıradan bir araştırma değildir. Türk Medeni Kanunu m.619 ve devamında düzenlenen, başvuru süresi ve sonrasında yapılacak beyan bakımından özel sonuçları olan bir yoldur. Mirası reddetme hakkı bulunan mirasçı, kanuni koşullarla sulh hâkiminden resmî defter isteyebilir. Defter tamamlandıktan sonra mirasçıların hangi kabul veya ret seçeneğini kullandığı ayrıca önem taşır. Bu yüzden “borçları araştırıyorum” diyerek sürelerin bekletilmesi veya mahkemeye verilen her bilgi talebinin resmî defter başvurusu sayılması doğru değildir.
Borç araştırması ile resmî defter arasındaki fark
Mirasçılık belgesi almak, e-Devlet kayıtlarını incelemek veya bankaya yazı yazmak terekenin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Ancak bu işlemler m.619'daki resmî defter usulünün yerine kendiliğinden geçmez. Mirasbırakanın borçlarının araştırılması genel araştırmayı; bu yazı ise özel mahkeme yolunu açıklar.
Kanunda resmî defter istemi için bir aylık süre bulunur ve ret usulüne atıf yapılır. Sürenin somut olayda hangi tarihten hesaplanacağı, mirasçının sıfatı ve öğrendiği olgularla birlikte hemen incelenmelidir. Her ölüm için sınırsız araştırma süresi olduğu varsayılmamalıdır. Bir mirasçının istemi diğerleri hakkında da etkili olabilir; aile üyelerinin başvurulardan haberdar olması bu nedenle önemlidir.
Deftere neler yazılır?
TMK m.620, terekeye ait aktif ve pasiflerin takdir edilen değerleriyle deftere geçirilmesini düzenler. Yalnız görünen taşınmazlar değil, haklar ve borçlar da inceleme kapsamındadır. Mirasbırakanın mali durumunu bilenlerin bilgi verme yükümlülüğü ve mirasçıların bildikleri borçları bildirmesi gibi hükümler vardır. Belgeyi saklamak veya borcu görünmez kılmaya çalışmak güvenli bir yöntem değildir.
Alacaklı ve borçluların ilanla çağrılması, resmî kayıtlardan anlaşılabilen kalemlerin doğrudan yazılması ve defterin incelemeye açılması usulün parçalarıdır. Bir alacağın deftere girmemesi, her durumda ve bütün koşullarda yok olduğu anlamına gelmez. Bildirim, bilgi, güvence ve kanuni istisnalar ayrı sonuçlar doğurabilir; kesin sorumluluk listesi somut dosyadan çıkarılır.
Defterden sonra beyan neden önemlidir?
Defterin incelenme aşaması bittikten sonra mirasçılar kanundaki usulle beyanda bulunmaya çağrılır. Ret, resmî tasfiye, deftere göre kabul veya kayıtsız şartsız kabul seçenekleri birbirinden farklıdır. Çağrıya süresinde cevap vermemenin de kanunda sonucu vardır: mirasın deftere göre kabul edilmiş sayılması gündeme gelebilir. Bu nedenle mahkemeden gelen belge yalnız bilgi yazısı gibi kenara bırakılmamalıdır.
Deftere göre kabul, kişinin yalnız miras mallarıyla sorumlu olduğu şeklinde basit bir güvence değildir. Kanunun sorumluluk hükümleri, deftere yazılan ve yazılmayan borçlar ile istisnaları birlikte incelenmelidir. Başvuruya karar verilirken sonuçları anlamadan yalnız “borç çıkarsa kurtulurum” düşüncesine dayanılması yanıltıcı olabilir.
Hazırlanabilecek dosya
Ölüm ve yakınlık bilgileri, mirasçılık belgesi, bilinen malvarlığı, kredi veya takip belgeleri, varsa kefaletler ve mirasçıların öğrendiği tarihler bir araya getirilebilir. Resmî defter ile terekenin korunması amacıyla yapılan başka tespit veya defter işlemleri karıştırılmamalıdır. İstenen yolun adı kadar hukuki amacı da başvuruda anlaşılır olmalıdır.
Devam eden icra ve davalara etkiler kanunda ayrıca düzenlenir; her dosyanın otomatik olarak kapanacağı söylenemez. Mevcut takip varsa dosya türü ve aşaması bildirilmelidir. Mirasın reddi süre rehberi, alternatif yolların tarih bakımından karşılaştırılmasına yardımcı olabilir; iki başvurunun aynı olduğu varsayılmaz.
Örnek: Malvarlığı biliniyor, kefaletler belirsiz
Mirasçılar bir konut ve mevduattan haberdardır, fakat mirasbırakanın şirket bağlantılı kefaletleri olduğunu öğrenir. Resmî defter seçeneği değerlendirilirken bilinen borçların bildirilmesi, süre, çağrı ve kabulün sonuçları birlikte ele alınır. Yalnız konut değerinin borçtan fazla göründüğü düşüncesiyle gerekli beyanların atlanması uygun değildir.
Mirasçılık belgesi resmî defter midir?
Hayır. Biri mirasçılık sıfatını, diğeri özel usulle tereke aktif ve pasiflerini ilgilendirir.
Başvurudan sonra hiçbir belgeyi takip etmeme gerek kalmaz mı?
Hayır. İlan, inceleme ve beyana çağrı aşamalarının ayrı sonuçları vardır.
Defterde olmayan her borçtan kesin kurtulur muyum?
Bu şekilde genel güvence verilemez. Sorumluluk ve istisnalar kanun ile dosya koşullarından belirlenir.
Bu metin genel bilgi içindir; kısa süreler ve mirasçının yaptığı işlemler için somut hukuki inceleme gerekir.
Resmî kaynaklar
Velayet, vesayet ve miras hükümlerinin uygulanmasına ilişkin Tüzük
Hukuki inceleme: Av. Gökhan Güzel · 2026-10-28
Bu konuyu görüşmeye nasıl hazırlayabilirim?
Miras Hukuku: nereden başlamalı?
Bir konu ve bulunduğunuz aşamayı seçin. Yanıtlarınız yalnız bu açık sayfada kullanılır; kaydedilmez ve gönderilmez.