Eşlerin farklı şehirlerde yaşaması, boşanma davasının yalnız evliliğin yapıldığı yerde açılacağı anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesini veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kabul eder. Hangi mahkemenin görevli olduğu ise ayrı bir sorudur. Yerleşim yeri, ortak yaşamın tarihleri ve daha önce yapılmış başvurular somut dosyada birlikte değerlendirilmelidir.
Görev ve yetki aynı şey değildir
Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise davanın hangi yerdeki mahkemede görülebileceğini anlatır. Boşanma uyuşmazlıklarında aile mahkemelerinin görev alanı 4787 sayılı Kanun'da düzenlenir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde kanundaki görevlendirme düzenlemesi dikkate alınır. İnternette bir mahkeme adı görmek, o yerin her boşanma dosyasında yetkili olduğu sonucunu doğurmaz.
Önceki boşanma davasının aşamaları yazısı dosyanın ilerleyişini açıklar. Bu yazının konusu ise dava açılmadan önce yer bakımından yapılacak değerlendirmedir. Doğru yerin belirlenmesi, dilekçe ve delil hazırlığından bağımsız bir formalite olarak görülmemelidir.
Türk Medeni Kanunu hangi bağlantıları arar?
TMK 168 iki bağlantı üzerinden seçim imkânı düzenler: eşlerden birinin yerleşim yeri ve belirtilen koşulları taşıyan son ortak oturma yeri. Altı aylık ölçüt son ortak oturma yeri seçeneğiyle ilgilidir. Yeni bir yerleşim yerinde dava açmak için her durumda ayrıca altı ay beklemek gerektiği şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz.
Yerleşim yeri yalnız bir kişinin o gün bulunduğu konum değildir. Sürekli kalma niyeti ve hayatın fiilî düzeni bakımından değerlendirilir. Adres kayıtları önemli olmakla birlikte kayıtla yaşamın fiilî koşulları arasında çelişki varsa bunun açıklanması gerekebilir. Tatil, geçici ziyaret veya yalnız dava açmak için ileri sürülen bir adres aynı şekilde değerlendirilmez.
Evlilik töreninin yapıldığı şehir, nüfusa kayıtlı olunan il veya avukatın bürosunun bulunduğu yer tek başına 168. maddede sayılan bağlantıların yerine geçmez. Çorlu'da hukuki görüşme yapılması da davanın mutlaka Çorlu'da açılacağı anlamına gelmez. Büronun konumu ile mahkemenin yetkisi ayrı konulardır.
Ayrı şehirlerde yaşayan eşler için örnek değerlendirme
Eşlerin daha önce bir şehirde birlikte yaşadığını, ardından birinin başka bir şehre taşındığını düşünelim. Değerlendirmede ortak hayatın nerede ve hangi tarihler arasında sürdüğü, taşınmanın geçici mi kalıcı mı olduğu ve dava tarihindeki yerleşim yerleri incelenir. Sadece “eşim başka şehre gitti” açıklaması yeterli bir zaman çizelgesi oluşturmaz.
Örnekte davacının yeni yerleşim yeri gerçekten oluşmuşsa bu bağlantı incelenebilir. Son ortak yer seçeneği kullanılacaksa kanundaki birlikte oturma koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca araştırılır. Bu örnek belirli bir dosyada yetki sonucunu önceden bildirmez; hangi bilgilerin değerlendirmeyi etkilediğini gösterir.
Görüşme öncesinde hangi kayıtlar hazırlanabilir?
Adres değişikliği tarihleri, birlikte oturulan konutların bilgileri, kira veya mülkiyet kayıtları ve ortak yaşamın sona ermesine ilişkin zaman çizelgesi düzenlenebilir. Her belgenin gerekli olduğu varsayılmamalı; hangi kaydın neden istendiği açıklığa kavuşturulmalıdır. Üçüncü kişilerin özel bilgileri gereksiz biçimde dosyaya eklenmemelidir.
Daha önce açılmış dava, tebliğ edilmiş bir dilekçe veya verilmiş karar varsa bunlar ayrıca bildirilmelidir. Mahkeme adı, esas numarası ve tebliğ tarihi birbirinden ayrılarak not edilebilir. Henüz açılacak bir dava ile karşı taraftan gelen mevcut davaya verilecek cevap aynı işlem değildir.
Yetki itirazı nasıl ele alınır?
Kesin olmayan yetki kurallarında itirazın hangi aşamada ve nasıl ileri sürüleceği HMK 19 ve ilgili usul hükümlerine göre değerlendirilir. Yetki tartışmasını duruşmaya kadar bekletmek veya yalnız sözlü olarak söylemek güvenli bir varsayım değildir. Cevap süresi ve itirazın içeriği somut tebligat üzerinden kontrol edilmelidir.
Yetki itirazı ile davanın esasına ilişkin savunma da farklıdır. Dilekçede yer bakımından sorun bulunması, boşanma sebebi veya deliller hakkındaki iddiaların kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Süreç hakkında genel kapsam için Boşanma ve Aile Hukuku sayfası incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
Nikâhın yapıldığı yeri her durumda yetkili sanmak, altı aylık koşulu bütün yerleşim yeri seçeneklerine uygulamak ve geçici konaklamayı doğrudan yerleşim yeri kabul etmek sık karşılaşılabilen yanlış değerlendirmelerdir. Bir diğer hata, karşı taraftan gelen dava evrakında süreleri incelemeden sadece mahkemenin bulunduğu şehre odaklanmaktır.
Sık sorulan sorular
Davayı mutlaka eşimin bulunduğu yerde mi açmalıyım?
TMK 168 yalnız karşı eşin yerleşim yerini düzenlemez. Eşlerden birinin yerleşim yeri ve kanundaki koşullarla son ortak yer seçeneği değerlendirilir. Hangi bağlantının gerçekleştiği dosyaya göre belirlenir.
Anlaşmalı boşanmada yer seçimi önemsiz mi?
Tarafların anlaşması, görev ve usul kurallarını inceleme gereğini ortadan kaldırmaz. Anlaşmanın içeriği, dava koşulları ve yargılama işlemleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Adres kaydı tek başına yeterli olur mu?
Adres kaydı önemli bir bilgidir. Ancak yerleşim yeriyle ilgili bir uyuşmazlık varsa fiilî yaşam koşulları ve diğer kayıtlar da önem kazanabilir. Belgelerin birlikte okunması gerekir.
Dava açmadan önce yalnız yer seçimini görüşebilir miyim?
Görev ve yetki değerlendirmesi görüşmenin ayrı bir konusu olabilir. Mevcut belgeler ve tarihler hazırlanarak hangi bilginin eksik kaldığı belirlenebilir; bu değerlendirme dava sonucuna ilişkin garanti içermez.
Resmî kaynaklar ve bilgilendirme sınırı
Türk Medeni Kanunu, 168. madde. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle yetki itirazına ilişkin 19. madde.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir. Adres, tebligat ve dosya kayıtları görülmeden belirli bir mahkemenin yetkili olduğu kesinleştirilemez.
Hukuki inceleme: Av. Gökhan Güzel · 2026-10-22